Zbigniew Ziobro oraz Marcin Romanowski, po uzyskaniu azylu na Węgrzech, otrzymali tzw. paszport genewski. Ten dokument umożliwia im legalne przekroczenie granicy węgierskiej, ale nie gwarantuje bezpiecznych podróży poza ten kraj.
Jak podkreśla dr hab. Marcin Marcinko, prawnik z Uniwersytetu Jagiellońskiego, nie istnieje uniwersalna lista „bezpiecznych państw”, a każda próba opuszczenia kraju udzielającego azylu wiąże się z ryzykiem.
Paszport genewski to dokument podróży wydawany osobom z statusem uchodźcy, działający podobnie jak zwykły paszport. Formalnie potwierdza on spełnienie warunków Konwencji genewskiej z 1951 roku.
Dr hab. Marcin Marcinko wyjaśnia:
„Paszport genewski jest wydawany osobie, która straciła ochronę ze strony swojego kraju i otrzymała status uchodźcy. W praktyce oznacza to, że taka osoba nie może korzystać z dokumentów państwa pochodzenia, dlatego niezbędny jest jej nowy dokument uprawniający do podróży.”
Status uchodźcy przysługuje osobom prześladowanym w swoim kraju, np. z powodu działalności politycznej. Często tracą one obywatelstwo lub dokumenty tożsamości, co uniemożliwia swobodne podróżowanie. Wówczas paszport genewski staje się kluczowym dokumentem umożliwiającym legalne przemieszczanie się na arenie międzynarodowej.
Warto jednak pamiętać, że:
Posiadacze takiego dokumentu mogą podróżować, ale wyjazd z kraju udzielającego azylu niesie ryzyko. Jeśli wobec osoby wydano Europejski Nakaz Aresztowania (ENA) lub wniosek ekstradycyjny, może dojść do zatrzymania na granicy.
Ekspert wyjaśnia:
„Paszport genewski nie blokuje wykonania Europejskiego Nakazu Aresztowania. Nawet jeśli wniosek ekstradycyjny dotyczy działalności politycznej, dokument ten nie zapewnia ochrony przed zatrzymaniem.”
Według dr. hab. Marcina Marcinki jedynym względnie bezpiecznym kierunkiem są państwa Unii Europejskiej, które z różnych powodów mogą odmówić wykonania nakazu aresztowania – pod warunkiem dobrego uzasadnienia takiej decyzji. Alternatywą są kraje bez umów ekstradycyjnych z Polską, gdzie ryzyko jest mniejsze. Niemniej jednak nie istnieje uniwersalna lista państw wolnych od zagrożeń.
Azyl na Węgrzech chroni wyłącznie na terytorium tego kraju. Opuszczenie jego granic oznacza utratę ochrony i narażenie na zatrzymanie lub ekstradycję. Państwo udzielające azylu może w każdej chwili cofnąć decyzję, co skutkuje unieważnieniem dokumentu.
Dr hab. Marcin Marcinko podkreśla:
„W każdej sprawie ocena ryzyka jest indywidualna, a możliwość porozumienia między państwami na temat ekstradycji istnieje nawet wtedy, gdy formalna umowa nie obowiązuje.”
Zbigniew Ziobro i Marcin Romanowski, dzięki azylowi na Węgrzech i paszportom genewskim, mogą legalnie opuścić ten kraj. Podróżowanie poza Węgry z tym dokumentem, zwłaszcza do państw z aktywnymi nakazami aresztowania lub wnioskami ekstradycyjnymi, pozostaje jednak ryzykowne. Paszport genewski nie zapewnia immunitetu ani ochrony przed ekstradycją, dlatego decyzje o przemieszczaniu się wymagają ostrożności i analizy sytuacji prawnej oraz umów międzynarodowych.